Dotcom patlaması nedir ?

 

Dotcom Balonu

1995-2000 yılları arasında dotcom veya internet tabanlı işletmelerde spekülasyon yapılması sonucu oluşan borsa balonu

YazanCFI Ekibi

Okuma Süresi

4 dakika

2,8 milyondan fazla profesyonel muhasebe, finansal analiz, modelleme ve daha fazlasını öğrenmek için CFI'ı kullanıyor. Ücretsiz kaynaklarımızla kurumsal finansın temellerini keşfedin ve her kursun ilk modülüne özel bir göz atın.Ücretsiz BaşlayınÜcretsiz Başlayın

Dotcom Balonu Nedir?

Dotcom balonu, 1995-2000 yılları arasında dotcom veya internet tabanlı işletmelerde yapılan spekülasyonlar sonucu oluşan bir borsa balonudur. Bu şirketler çoğunlukla internet adreslerinde “.com” alan adı bulunan şirketlerdi.

Dotcom balonunun kökenleri, 1989'da World Wide Web'in (WWW) lansmanına, ardından 1990'larda internet ve teknoloji tabanlı yeni kurulan şirketlerin kurulmasına ve on yılın sonuna doğru ivmenin artmasına kadar uzanıyor. Bu dönem, internetin çevrimiçi alışveriş, iletişim ve haber kaynağı olarak yaygın bir şekilde kullanılması ve benimsenmesinin ortaya çıktığı bir dönem oldu.

Dotcom Balonunu Anlamak

Dotcom balonu aynı zamanda Ocak 1995'ten Mart 2000'e kadar %582 artışla 751,49'dan 5.132,52'ye yükselen NASDAQ Composite endeksiyle de ilişkilidir . NASDAQ, Mart 2000'den Ekim 2002'ye kadar %75 düşüş yaşadı ve balonun oluşmaya başlamasından bu yana elde edilen kazanımların çoğunu sildi.

Birçok çevrimiçi ve teknoloji kuruluşu iflas ilan etti ve tasfiyeyle karşı karşıya kaldı; bunlar arasında Pets.co., Webvan, 360Networks, Boo.com, eToys vb. yer alıyor. Ancak, diğer internet tabanlı şirketler zorluklar yaşadı ama hayatta kalmayı başardılar ve bugün devler haline geldiler; özellikle Microsoft, Amazon, eBay, Qualcomm ve Cisco.

İnternet şirketlerinin hisse senedi fiyatları, çoğunlukla yeni internet çağının heyecan ve coşkusunun yarattığı spekülasyon nedeniyle, reel sektördeki benzerlerine kıyasla çok daha hızlı ve yüksek bir artış gösterdi. Sonuç olarak, internet şirketlerinin gerçek değerlerine kıyasla piyasa genelinde aşırı değerlenmesine yol açtı .

Balonun patlaması, dotcom şirketlerinin hisse senetlerinde büyük çaplı satışlar yoluyla piyasalarda paniğe yol açtı, bu şirketlerin değerleri daha da düştü ve 2002 yılına gelindiğinde yatırımcıların zararının yaklaşık 5 trilyon dolar olduğu tahmin ediliyordu.

Dotcom Döneminin Özellikleri

İnternet tabanlı hisse senedi alım çılgınlığı, birçok internet tabanlı şirketin (nokta-com'lar) yeni yeni kurulmasıyla birlikte bunaltıcı bir hal aldı. Oldukça yüksek büyüme gösteren bir sektörde oldukları için finansmana ihtiyaçları vardı. Finansman öncelikle girişim sermayesi şirketlerinden geliyordu. Daha sonra kredi verenler ve bireysel yatırımcılar da onları takip etti.

Şirket gelir yaratma potansiyeli ve iş planları, sektör analizi , piyasa trendi analizi ve P/E oranı gibi temel şirket analizi çalışmalarına odaklanmak yerine , birçok yatırımcı, yeni kurulan şirketlerin teşvikiyle web sitelerine gelen trafik artışı gibi yanlış metriklere odaklandı.

Çoğu girişim, nakit akışı yaratma gibi uygulanabilir iş modellerini benimsemedi; bu nedenle aşırı değerli ve aşırı spekülatiftiler. Bu durum, birkaç yıl boyunca hızla büyüyen bir balonla sonuçlandı.

Bu şirketlere fahiş değerlemeler yapıldı ve talep yüksek olduğu için hisse senedi fiyatları yükselmeye devam etti. Dolayısıyla balonun patlaması kaçınılmazdı ve NASDAQ Borsası'nda daha da belirginleşen bir piyasa çöküşüne yol açtı.

Dotcom balonunun patlaması, talebin azalması ve girişim sermayesi finansmanındaki kısıtlamaların düşüş hızını artırmasıyla hisse senetlerinde büyük çaplı satışlara yol açan şok edici bir olaydı. Çöküş, kaçınılmaz olduğu için teknoloji sektöründe de büyük çaplı işten çıkarmalara yol açtı.

Dotcom balonu 1999'da çökmeye başladı ve düşüş Mart 2000'den 2002'ye kadar devam etti. Bu dönemde halka arz gerçekleştiren birçok teknoloji şirketi iflas ilan etti veya başka şirketler tarafından satın alındı. Diğerleri ise hisse senetleri hiç tahmin edilemeyecek kadar düşük seviyelere düştüğü için zor durumda kaldı.

Dotcom Çöküşünün Nedenleri

Dotcom balonunun oluşmasının nedenleri şu şekilde sıralanabilir:

1. Dotcom şirketlerinin aşırı değerlenmesi

Dotcom döneminde halka arz gerçekleştiren çoğu teknoloji ve internet şirketi, artan talep ve sağlam değerleme modellerinin eksikliği nedeniyle aşırı değerlenmişti. Teknoloji şirketi değerlemelerinde yüksek çarpanlar kullanılmış, bu da aşırı iyimser ve gerçekçi olmayan değerlere yol açmıştı.

Analistler, bu işletmelerin temel analizlerine odaklanmamış ve katma değer yaratmadan web sitesi trafiği metriklerine odaklandıkları için gelir yaratma kapasiteleri göz ardı edilmiştir. Yapılan araştırmalar, F/K oranları incelendiğinde, dotcom şirketlerinin %40'ından fazlasının aşırı değerlendiğini ortaya koymuştur.

2. Girişim sermayesinin bolluğu

Girişim sermayedarları ve diğer yatırımcılar tarafından teknoloji ve internet şirketlerine akıtılan para, dotcom balonunun başlıca nedenlerinden biriydi. Ayrıca, çok düşük faiz oranlarıyla elde edilebilen ucuz fonlar, sermayeye erişimi kolaylaştırdı. İnternet şirketleri için fon edinmenin önündeki engellerin azalmasıyla birlikte, sektöre büyük yatırımlar yapıldı ve balon daha da büyüdü.

3. Medya çılgınlığı

Medya şirketleri, gelecekteki getiriler konusunda aşırı iyimser beklentiler ve "hızla büyü" mantrasını yayarak insanları riskli teknoloji hisselerine yatırım yapmaya teşvik etti. The Wall Street Journal, Forbes, Bloomberg ve birçok yatırım analizi yayını gibi iş dünyası yayınları, medya kuruluşları aracılığıyla talebi artırarak yanan ateşe benzin döktü ve balonu daha da şişirdi. Alan Greenspan'ın Aralık 1996'da " mantıksız coşku " üzerine yaptığı konuşma da teknolojik büyüme ve canlılık ivmesini tetikledi.

Başka Bir Balondan Nasıl Kaçınılır?

Aşağıdaki önlemler, başka bir internet balonunun nasıl önlenebileceğine dair bazı fikirler sunmaktadır:

1. Uygun özen gösterme

Yeni girişimlere ve benzeri teknoloji şirketlerine yatırım, ancak şirketin nakit akışı yaratma ve sağlam iş modelleri gibi temel değer belirleyici unsurlarının daha yakından incelenmesini içeren uygun bir durum tespiti yapıldıktan sonra değerlendirilmelidir. Bir hisse senedinin uzun vadeli potansiyeli doğru bir şekilde analiz edilmelidir, çünkü kısa vadeli bir odaklanma yeni bir balonun oluşumuna yol açabilir.

2. “Beklenti yatırımını” ortadan kaldırmak

Yatırımcılar, nakit akışı yaratma yeteneklerini ve genel olarak uzun vadeli sürdürülebilirliklerini henüz kanıtlamamış kuruluşlardaki gerçekleşmemiş potansiyele dayalı yatırımlardan kaçınmalıdır. Bu beklentiler, spekülasyon yoluyla bir balonun ortaya çıkmasına yol açmaktadır.

3. Beta katsayısı yüksek şirketlerden kaçınmak

Dot-com balonunun patlak verdiği dönemde, teknoloji hisselerinin çoğu yüksek beta (1'den büyük) değerlerine sahipti; bu da durgunluk dönemlerindeki düşüşlerinin, ortalama piyasa düşüşünden çok daha fazla olacağı anlamına geliyordu.

Yüksek bir beta katsayısı, piyasa düşüş dönemlerinde yüksek riskli bir hisse senedine işaret eder. Piyasa yükselişi sırasında ise durum tam tersi olduğundan, yatırımcılar balon oluşumuna karşı dikkatli olmalıdır.